حرکت به سمت اصلاح الگوی مصرف; گزیده ای از سخنان مقام معظم رهبری درباره اسراف، صرفه جویی و اصلاح الگوی مصرف

ما خیلی مصرف زده هستیم!

روش اسلامی، تبیین است و همین تبیین ها موجب شد که انقلاب اسلامی بر بسیاری از پیش زمینه های تاریخی و تربیت های غلط، فائق بیاید و فائق آمد؛ البته در بعضی اش هم هنوز فائق نیامدیم که آن انگیزه های دیگری دارد؛ مثل این مصرف گرایی و اسراف. این، جزو میراث های ما از گذشته است و متأسفانه این میراث را نگه داشتیم. ما ملت ایران باید این جامة ناساز بی اندام زشت را از تنمان بیرون بیاوریم. ما خیلی مصرف زده هستیم؛ باید این را حلش کنیم. همه باید دست به دست هم بدهند و این قضیه را حل کنند.1

 

اسراف، بیماری خطرناک برای هر ملت

امروز دشمن، چشمش به نقطة حساس اقتصادی است؛ تا بلکه بتوانند این کشور را از لحاظ اقتصادی، دچار اختلال کنند؛ هرچه می توانند، اختلال ایجاد کنند و هرچه هم نمی توانند، در تبلیغاتشان وانمود کنند که اختلال هست! این کاری است که امروز در تبلیغاتِ دشمنان ما، با قدرت و به شکل های مختلف، انجام می گیرد. راه مقابله هم انضباط مالی و صرفه جویی و نگاه پرهیزگرانة به مصرف گرایی است. من این را می خواهم به مردم عزیزمان تأکید کنم [که] مصرف گرایی به صورت اسراف، یکی از بیماری های خطرناک هر ملتی است. ما یک خرده به این مصرف گرایی افراطی دچار هستیم؛ پس به مسئلة اسراف – هم در مسئلة آب و هم در مسائل دیگر – باید با اهمیت نگاه کنند.2

 

حرکت به سمت اصلاح الگوی مصرف

ما در زمینة مصرف، در زمینة هزینه کردن منابع مالی کشور که به وسیلة خود ما و به وسیلة همة برادران هم میهن ما و به وسیلة مسئولین کشور، با زحمت زیاد به وجود می آید، دچار نوعی بی توجهی هستیم که بایستی این را تبدیل کنیم به یک توجه و اهتمام خاص. ما دچار اسراف هستیم. ما دچار ولخرجی و ولنگاری در مصرف هستیم. بسیاری از منابع کشور، شاید بشود گفت بخش مهمی از منابع کشور، در همة زمینه ها – چه در زمینة مسائل شخصی و چه تا حدودی در زمینه های عمومی – صرف اسراف ها و زیاده روی های ما در مصرف می شود. ما بایستی مصرف کردن را مدبرانه و عاقلانه، مدیریت کنیم. مصرف نه فقط از نظر اسلام، بلکه از نظر همة عقلای عالم، چیزی است که باید تحت کنترل عقل قرار بگیرد. با هوا و هوس، با خواهش دل و آن چه که نفس انسان از انسان مطالبه می کند، نمی شود مصرف را مدیریت کرد. کار به جایی می رسد که منابع کشور به هدر می رود؛ شکاف بین فقرا و اغنیاء، زیاد می شود؛ عده ای در حسرت اوّلیات زندگی می مانند و عده ای با ولخرجی و ولنگاری در مصرف، منابع را هرز و به هدر می دهند.

ما بایستی الگوی مصرف را اصلاح کنیم. ما بایستی به سمت اصلاح الگوی مصرف، حرکت کنیم. مسئولین کشور در درجة اول – چه قوة مقننه، چه قوة مجریه و چه سایر مسئولین کشور، قوة قضاییه و غیر آنها – و اشخاص و شخصیت ها در رتبه های مختلف اجتماعی و آحاد مردم ما از فقیر و غنی، بایستی به این اصل توجه کنند که باید الگوی مصرف را اصلاح کنند. این جور مصرف کردن، در همة زمینه ها – در امور ضروری زندگی، در زیادی های زندگی – مصرف کردن بی رویّه و بدون منطق و بدون تدبیر عقلانی، به ضرر کشور و به ضرر آحاد و اشخاص ماست. من از عموم مردم و به خصوص از مسئولین، درخواست می کنم، خواهش می کنم که در این زمینه، فعالیت خودشان را در این سال، زیاد کنند؛ افزایش بدهند و برای اصلاح الگوی مصرف، برنامه ریزی کنند.3

 

صرفه جویی، مسئله ای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی

یک اقدام اساسی در زمینة پیشرفت و عدالت، مسئلة مبارزة با اسراف، حرکت در سمت اصلاح الگوی مصرف، جلوگیری از ولخرجی ها و تضییع اموال جامعه است. این بسیار مسئلة مهمی است. لازم است به عنوان یک سیاست، ما مسئلة صرفه جویی را در خطوط اساسی برنامه ریزی هایمان، در سطوح مختلف، اعمال کنیم. مردم عزیزمان توجه داشته باشند که صرفه جویی به معنای مصرف نکردن نیست؛ صرفه جویی به معنای درست مصرف کردن، به جا مصرف کردن، ضایع نکردن مال، مصرف را کارآمد و ثمربخش کردن است. اسراف در اموال و در اقتصاد، این است که انسان مال را مصرف کند؛ بدون این که این مصرف، اثر و کارایی داشته باشد. مصرف بیهوده و مصرف هرز، در حقیقت، هدر دادن مال است. جامعة ما باید این مطلب را به عنوان یک شعار همیشگی، در مقابل داشته باشد؛ چون وضع جامعة ما از لحاظ مصرف، وضع خوبی نیست. این را من عرض می کنم: ما باید اعتراف کنیم به این مسئله [که] عادت های ما، سنت های ما، روش های غلطی که از این و آن یاد گرفته ایم، ما را سوق داده است به زیاده روی در مصرف؛ به نحو اسراف. یک نسبتی باید در جامعه، میان تولید و مصرف، وجود داشته باشد؛ یک نسبت شایسته ای به سود تولید؛ یعنی تولید جامعه، همیشه باید بر مصرف جامعه، افزایش داشته باشد. جامعه از تولید موجود کشور، استفاده کند؛ آن چه که زیادی هست، صرف اعتلای کشور شود. امروز در کشور ما، این جوری نیست. مصرف ما به نسبت، از تولیدمان بیشتر است. این، کشور را به عقب می رساند. این، ضررهای مهم اقتصادی بر ما وارد می کند؛ جامعه، دچار مشکلات اقتصادی می شود. در آیات شریفة قرآن، بارها راجع به پرهیز از اسراف در امور اقتصادی، تأکید شده، این به خاطر همین است. اسراف، هم لطمة اقتصادی می زند، هم لطمة فرهنگی می زند. وقتی جامعه ای دچار بیماری اسراف شد، از لحاظ فرهنگی هم بر روی او تأثیرهای منفی می گذارد. بنابراین، مسئلة صرفه جویی و اجتناب از اسراف، فقط یک مسئلة اقتصادی نیست؛ هم اقتصادی است، هم اجتماعی است؛ هم فرهنگی است؛ آیندة کشور را تهدید می کند.4

 

تجمل گرایی و هوس رانی، عامل اصلی اسراف

در مصارف گوناگون شخصی و خانوادگی، اسرافِ فردی صورت می گیرد. تجمل گرایی ها، چشم و هم چشمی ها، هوسرانی افراد خانواده، مرد خانواده، زن خانواده، جوان خانواده، چیزهای غیرلازم خریدن، اینها از موارد اسراف است. وسایل تجملات، وسایل آرایش، مبلمان خانه، تزیینات داخل خانه، اینها چیزهایی است که ما برای آنها پول صرف می کنیم؛ پولی که می تواند در تولید، مصرف شود؛ سرمایه گذاری شود؛ کشور را پیش ببرد؛ به فقرا کمک کند؛ ثروت عمومی کشور را زیاد کند. این را ما صرف می کنیم به این چیزهای ناشی شدة از هوس، چشم و هم چشمی، آبروداری های خیالی. مسافرت می روند؛ می آیند؛ میهمانی درست می کنند – گاهی خرج آن میهمانی، از مسافرت مکه ای که رفته اند، بیشتر است! – عروسی می گیرند؛ عزا می گیرند؛ هزینه ای که برای این میهمانی ها مصرف می کنند، هزینه های گزافی است؛ انواع غذاها! چرا؟ چه خبر است؟ در کشور ما هنوز هستند کسانی که از اوّلیات هم محرومند. باید کمک کنیم کشور پیش برود. نمی گوییم پول را بردارید بروید حتماً انفاق کنید – البته اگر انسان انفاق بکند، بهترین کار است – اما حتّی اگر انفاق هم نکنند، همین پولی که صرف این تجملات می شود، در تولید، برای خودشان به کار بیندازند؛ در کارخانجات، سهیم شوند و تولید کنند؛ باز برای کشور مفید است. ما به جای این کارها؛ میهمانی درست می کنیم؛ عزا درست می کنیم؛ هی رخت و برِ روزبه روز دگرگون، برای خودمان درست می کنیم. چرا؟ چه لزومی دارد؟ عقلای عالم، این کار را نمی کنند. این، فقط سخن دین نیست. قرآن می فرماید: «و لاتسرفوا انّه لا یحبّ المسرفین»؛ «کلوا و اشربوا و لاتسرفوا»؛ بخورید؛ بیاشامید؛ اما زیاده روی نکنید». در آیة شریفة دیگر [آمده است]: «کلوا من ثمره اذا اثمر و اتوا حقّه یوم حصاده و لاتسرفوا انّه لایحبّ المسرفین». خداوند، اسراف کنندگان را دوست نمی دارد. ما، بندگان خدا هستیم. اینها حرف دین است و روایات فراوانی در این زمینه وجود دارد. در روایت دارد که کسی میوه ای را خورد و نیمی از میوه ماند؛ آن را دور انداخت. امام [علیه السّلام] به او نهیب زد که اسراف کردی؛ چرا انداختی؟ در روایات ما هست که از دانة خرما استفاده کنید؛ تا این حد! خرده های نان را استفاده کنید. آن وقت در هتل ها میهمانی درست کنند و به یک عده ای میهمانی بدهند؛ بعد هرچه که غذا ماند، به بهانة این که بهداشتی نیست، توی سطل آشغال بریزند! این، مناسب یک جامعة اسلامی است؟ این جوری می شود به عدالت رسید؟

باید خودمان را اصلاح کنیم. باید الگوی مصرف جامعه و کشور، اصلاح شود. ما الگوی مصرفمان غلط است. چه جوری بخوریم؟ چه بخوریم؟ چه بپوشیم؟ تلفن همراه، توی جیبمان گذاشته ایم؛ به مجرد این که یک مدل بالاتر وارد بازار می شود، این را کأنّه دور می اندازیم و آن مدل جدید را باید بخریم. چرا؟ این چه هوس بازی ای است که ما به آن دچار هستیم؟5

 

اول مسئولان، بعد مردم

اینی که ما گفتیم امسال، سال حرکت به سوی اصلاح الگوی مصرف است، یعنی امسال، سالی است که ملت ایران تصمیم بگیرد که با اسراف، مبارزه کند. نمی گوییم به کلی و یک باره و در طول یک سال، اسراف تمام بشود؛ نه، ما واقع بین تر از این هستیم؛ می دانیم این کار، مال سالیان پی در پی است و باید کار بشود تا به این فرهنگ برسیم؛ باید این کار را شروع کنیم.

یکی از اساسی ترین کارها برای این که ما جلوی اسراف را بگیریم؛ این است که مسئولین کشور، خودشان، کسانشان، نزدیکانشان و وابستگانشان، اهل اسراف و اهل اشرافی گری نباشند. چطور می توانیم اگر خودمان اهل اسراف باشیم، به مردم بگوییم اسراف نکنید؟ «أتأمرون النّاس بالبرّ و تنسون انفسکم».6 «یا أیّها الّذین امنوا لم تقولون ما لا تفعلون. کبر مقتاً عند اللَّه ان تقولوا ما لا تفعلون7».8

 

شاید ده سال طول بکشد!

امسال ما اعلام کردیم سال اصلاح الگوی مصرف؛ همه هم استقبال کردند؛ مسئولین استقبال کردند؛ مردم – هر کدام صدایشان به ما رسید – استقبال کردند؛ متخصصین و نخبگان و افراد مطلع در زمینه های اجتماعی و اقتصادی استقبال کردند؛ گفتند: عجب شعار درستی است؛ شعار خوبی است؛ خوب، چه شد؟ سه چهار ماه متأسفانه کشور دنبال همین هیجان های کاذب، در این زمینه، وقت را از دست داد. ما الان در پایان نیمة اول سال قرار داریم. البته اصلاح الگوی مصرف مخصوص یک سال نیست؛ سال ها طول می کشد. من ایام عید هم این را گفتم؛ شاید ده سال طول بکشد که انسان بخواهد این کار را بکند؛ اما باید شروع کنیم. مسئولین باید در این زمینه، تلاش کنند؛ کار کنند؛ همکاری کنند. دانشگاه ها، افراد مطلع، حوزه های علمیه، هر کدام نقشی دارند؛ ان شاءاللَّه، این نقش را ایفا کنند و بتوانیم به کمک الهی، با همت دولت محترم که در این زمینه باید پیشتاز باشد و پیشرو باشد و با کمک مردم، این کار را پیش ببریم.9