اختصاصی – حسن رزاق پور: مطلبی به بهانه ی ۲۵ آبان، روزی که ستارخان سردار دلاور آذربایجان در نتیجه خیانت برخی از به ظاهر مشروطهخواهان به ابدیت پیوست و دل مملو از عشق همرزمان دلاورش را به همران میلیون ها انسان شیفته و آزادیخواه، در سراسر ایران در بهت و ماتم فرو برد.
نام ستارخان با انقلاب مشروطه ايران و همچنين با واژه هاي جوانمردي و آزادگي قرين شده است. اين سردار دلاور در پيروزي انقلاب مشروطه، به تنهايي يك عامل اساسي و تعيين كننده بود و از ديد استبداد، بزرگترين خطر محسوب مي شد، تا جايي كه استبداد محمد علي شاهي توانست تمام انجمني ها و مبارزين زمان را به شكست يا انزوا بكشاند و تنها در مقابل ستارخان و ياران معدود او بود كه با تمام قوا و سپاه ويرانگرش به زانو درآمد و به همین دلیل بود که استبداد راهی جز این ندید که با همراه کردن برخی از به ظاهر مشروطهخواهان ستارخان و همرزمنانش را از میان بردارد. این چنین شد که ستارخان و باقرخان را از تبریز به تهران کشاندند تا از آنها تجلیل کنند. از این رو باغ اتابک را محل اسکان نیروهای ستارخان قرار داد، اما پس از چند روز طرحی در مجلس تصویب شد مبنیبر آنکه تمام مجاهدان غیرنظامی باید سلاحهای خود را تحویل دهند. امتناع ستارخان و یارانش از تحویل سلاح به دولت مرکزی سبب درگیری میان آنها و نیروهای دولت مرکزی به همراهی خائنان به مشروطه شد و سرانجام به شکست نیروهای ستارخان و شهادت 200 مجاهد آذربایجانی انجامید. بالاخره آنچه در باغ اتابک روی داد، مهر پایانی بر مشروطه و بر حیات سردار ملی بود.
به راستي ستارخان حائز چه صفات و خصوصياتي بود كه توانست به اين مهم نايل آمده و به عنوان يكي از بزرگترين و محبوب ترين قهرمانان تاريخ چند قرن اخير ايران مطرح شده و به يك شخصيت جهاني مبدل شود؟
در اين فرصت اندک تنها سعي بر اين است كه در مورد صفات و فضائل اخلاقي ستارخان، سردار ملي از ديدگاه مورخان و نويسندگان، مطالبي هرچند گذرا مطرح گردد تا از خلال آن با برخي از سجاياي اخلاقي اين اسطوره تاريخي ايران آشنا شویم:
در مورد فضائل اخلاقي و صفات ستارخان نوشته هاي اسماعيل اميرخيزي؛ كه از ياران نزديك سردار بوده، قابل توجه است. او در ذكر «صفات پسنديده و خصال ستوده ستارخان» به موارد زير اشاره مي كند:«شجاعت و رشادت؛ اين دو صفت به اندازه اي در وي مشهود بود كه در ميان مردم حكم ضرب المثل پيدا كرده بود- عزم و اراده- درست قولي؛ در سر قول خود تا پاي جان ايستادگي مي كرد- گذشت و اغماض؛ شخص كينه توزي نبود- انصاف و مروت- حب وطن- تدين، فوق العاده عقيده داشت. اعتقاد به رحمت خداوند از جمله علل مهم پيروزيهاي او در جنگ ها و همچنين محبوبيت روزافزون او در ميان توده مردم؛ در گذشته و حال بوده است.
مؤلف كتاب «ديدار همرزم ستارخان» به نقل از همرزم او، سردار ملی را اينچنين به تصوير مي كشد:
«شجاع است و از جا درنمي رود، كمترين تزلزلي را به خود راه نمي دهد. به چنين قهرماني كه ديدگاهش افقهاي دور و دراز است، بايد نازيد، بايد باليد. قهرمان جاويدان ما خم به ابرو نمي آورد، نه تنها در مقابل وسوسه يك تن، بلكه در برابر اغوا و اراده كشي و تلقينات ضعف آور هزاران تن است كه شكيبا مي ماند و مردانه مي ايستد و با زانوان استوار و عشق پايدار جلو مي رود و به خود تلقين مي كند: «قسم خورده ام، قرآن مهر كرده ام، پرچم آزادي را به دوش گرفته ام، حاشا كه زمين بگذارم.»
علامه قزويني در كتاب «وفيات المعاصرين» ، در مورد ستارخان كه به يك شخصيت جهاني مبدل شده بود، مي نویسد: «متدرجاً شهرت او از داخل به خارج ايران سرايت كرد و شجاعت و مردانگي او در تمام دنيا انتشار يافت و غالب اوقات در جرايد اروپا و آمريكا هر روز با خط درشت اسم ستارخان در صفحه اول روزنامه جات با تفصيل جنگ هاي او و مقاومت هاي سخت او در مقابل قشون دولتي چاپ مي شد و خوانندگان آن جرايد را قرين اعجاز و تحسين مي نمود.»
محبوبيت ستارخان فقط محدود به داخل ايران نمانده و تمام آزاديخواهان و شخصيت هاي جهاني شيفته اين قهرمان پرآوازه شده بودند و اينچنين است كه «والمونت» دبير سوم سفارت فرانسه در ايران، در مورد ستارخان زبان به ستايش گشوده و مي نويسد: «در ميان مرداني كه انقلاب ايران به جبهه فرستاد، هيچ چهر ه اي ممتاز و والامقام تر از ستارخان ديده نمي شود. چنان نيرومند است كه حتي امروز دلاوريهاي او مافوق تصور است، او يك گاريبالدي ديگري است. يك گاريبالدي جذاب، خوش منظر، اسرارآميز، با جذبه و يك دلير شرقي، علاوه بر اين در ميان صفات طبيعي او بايد خشونت و زيبايي مردانه اي را به حساب آورد.»
دانشمند فقيد دكتر عبدالحسين نوايي؛ در مورد ستارخان مي نويسد: «ستارخان بسيار شجاع بود و داستانهاي عجيبي كه از او نقل مي كنند هيچ يك گزافه نيست؛ بلکه دليل بزرگي است بر شجاعت و منش والای انسانی وی.
ستارخان در جنگ ها هيچ وقت خود را از تير دشمن مخفي نمي داشت و شگفت اين كه جز يك بار در تبريز تير نخورده بود و آن را هم تا مدتي پنهان مي داشت.»
اما بعد از پيروزي مشروطه، جامعه آن روز ايران چگونه از اين قهرمان بزرگ كه يك شخصيت جهاني محسوب مي شد، تجليل كرد؟
بعد از پيروزي مشروطيت؛ به علت نفوذ عناصر استعماري و فرصت طلب به داخل انقلاب مشروطه و منحرف كردن آن؛ اين سردار بزرگ نيز از جمله چهره هايي بود كه متحمل انواع ناروايي ها و كم لطفي ها گرديد و سرانجام نيز به طور ناجوانمردانه از جريان مشروطيت به كنار گذاشته شد و اوج اين ناروايي ها در جريان «پارك اتابك» به وقوع پيوست كه طي آن، سردار دلاور مشروطه به طور ناجوانمردانه مورد هدف گلوله قرار گرفته و خانه نشين گشت: «پارك [اتابك] غارت شد و اسبها و اموال مجاهدان و ستارخان به تاراج رفت، ولي از خود او خبري نبود؛ پس از تفحص با رد قطره هاي خوني كه ريخته شده بود، ستارخان را پيدا كردند، در حالي كه پايش تير خورده بود.» و بالاخره اين مظلوميت ستارخان بود كه براي هميشه در دل تاريخ به يادگار ماند. سرداري كه مستبدين را با تمام ساز و برگشان زمين گير كرده بود، به وسيله مشروطه چي هاي تقلبي و فرصت طلب گلوله خورد و خانه نشين شد و اين حادثه ناگواري بود كه مانند لكه سياهي، در دل تاريخ مشروطه ايران براي هميشه تاريخ به يادگار خواهد ماند.
و سرانجام اين سردار دلاور در ۲۵ آبان ۱۲۹۳ (ه ش)، پس از تحمل چهار سال زندگي پرمشقت، در چهل و هفت سالگي دارفاني را وداع گفت و به ملكوت اعلي پيوست. «از طرف دولت جنازه او با تشريفات نظامي و روي توپ تشيیع شد» و در «باغ طوطي» حضرت عبدالعظيم در شهر «ري» به خاك سپرده شد.
روحش شاد و راهش پر رهرو باد.
